Çok Merkezli Dünyada Yeni İttifaklar
1970’lerden sonra Batı’nın kurduğu dolara dayalı tek kutuplu sistem, bugün artık çözülme evresinde. Bu süreçte Çin, Rusya ve bölgesel güçler (Türkiye, İran, Pakistan) yeni bir Avrasya ittifakı inşa ediyor.Pakistan, bu denklemde Çin’in en stratejik müttefiklerinden biri hâline gelmiş durumda.Tek kutuplu (ABD liderliğinde) düzenin sonuna gelindiği, Çin, Rusya, Türkiye gibi ülkelerin daha bağımsız ve etkin olduğu çok merkezli bir jeopolitik ve finansal sistem oluşuyor. 1971’de ABD’nin altın standardını bırakmasıyla “petrodolar” sistemi başladı. Bu aynı zamanda finansal sistemin daha spekülatif ve dolar merkezli hale geldiği dönemin başlangıcıdır.
*Çin-Pakistan İttifakının Askeri Boyutu
Çin ve Pakistan askerî teknoloji ve savunma sanayi alanında ortak projelere imza atıyor.Ortak jet üretimi (JF-17), nükleer teknoloji paylaşımı ve Çin’in Pakistan’a yaptığı liman yatırımları (Gwadar Limanı) sadece ekonomik değil, askeri lojistik hatlar olarak da kullanılıyor.Pakistan, Çin’in Hint Okyanusu’na açılan kapısıdır. Bu da onu ABD ve Hindistan’a karşı bir karşı-dengeye dönüştürüyor.
*Doların Tahtı Sallanıyor
Çin, Pakistan ile ikili ticarette doları terk etti, yerel paralarla ticaret dönemine geçildi.Bu, aslında BRICS’in yürüttüğü SWIFT dışı sistemler ve altına dayalı ödeme sistemlerinin bölgesel testidir.Pakistan, Çin’in “Kuşak ve Yol” projesinde kara-deniz bağlantısıdır. Bu hat, aynı zamanda Batı’nın para sistemine karşı geliştirilen “ekonomik bypass” hattıdır.
*Avrasya’nın Yeni Denge Noktası/Türkiye, Çin, Pakistan Üçgeni
Türkiye, Orta Koridor’dur.Çin’den çıkan mallar, Pakistan üzerinden Hint Okyanusu’na, Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınır.Pakistan, Çin’in hem güney koridoru, hem de Batı’ya açılan stratejik askeri-ticari kapısı halindedir.Türkiye ile Pakistan arasında savunma anlaşmaları, askeri eğitim iş birlikleri ve F-16 modernizasyonları gibi süreçler yaşanmakta.Bu üçlü, Avrasya’nın iç hattını kontrol etme gücünü pekiştiriyor.Yeni dönemde Çin’in “Bir Kuşak Bir Yol” projesiyle Avrupa ve Türkiye üzerinden Asya’yı bağlaması. Türkiye’nin burada köprü ülke olması (lojistik, enerji, savunma, ticaret açısından).
AVRASYAYI TUTAN, GELECEĞİ TUTAR
Dünya Savaşı sonrası kurulan ABD-İngiltere merkezli ekonomik düzenin (IMF, Dünya Bankası, SWIFT sistemi vs.) kırılgan hale geldiği ve alternatif sistemlerin yükseldiği anlamına gelir. BRICS gibi yapılar bu sistemin karşısında yeni güç blokları kuruyor. Anglo-Sakson düzenin sonu gelmekte. Dolar merkezli dünya sarsılıyor. Avrasya; Çin’in parasıyla, Türkiye’nin köprü gücüyle, Pakistan’ın askerî stratejisiyle yeni bir küresel düzenin çekirdeğine dönüşüyor.
*Avrasya’nın Yeniden Dizayn Olması
Orta Asya, Kafkaslar, Ortadoğu, Çin ve Türkiye hattında yeni bir jeopolitik şekillenme. Rusya, Çin ve Türkiye burada merkezi aktörler. Avrasya’da jeopolitik dengeyi sağlayan ülke, küresel dengeleri etkiler. Türkiye gibi ülkeler bu denklemde kilit rolde.
*Kemer-Kuşak Teorimi
Çin’in “Belt and Road Initiative” (Kuşak ve Yol Girişimi) projesine atıf. Bu proje, Avrasya’yı Çin’den Avrupa’ya bağlayan devasa lojistik ve altyapı yatırımlarını kapsar. Türkiye burada stratejik geçiş noktasıdır. Siyasi destek, askeri iş birliği ve parasal sistemin birleştiği yerde artık tek bir soru var:
Yeni dünya nerede kurulacak?
Cevap: Avrasya.
*BIST (Borsa İstanbul)
Türkiye’nin finansal piyasalarındaki en büyük göstergedir. Küresel sistemdeki değişim BIST’i doğrudan etkiler. Sermaye hareketleri, risk iştahı ve küresel politik gelişmeler BIST’te dalgalanmalar yaratır.
*Küresel Borsalar
ABD, Avrupa, Çin, Japonya gibi büyük ekonomilerin borsaları, küresel yatırımcı psikolojisini belirler. Yeni oluşan çok kutuplu düzen, bu borsalar arasındaki etkileşimi dönüştürüyor.
Ayça Bayrak Aydın
03.02.2025 tarihinde kaleme alınmıştır.Telif ve içerik hakkı saklıdır.Kaynak gösterilmeden kopyalanamaz
